تبلیغات
انجمن علمی زمین شناسی - بازوپایان (Brachiopoda)

بى‌مهرگان دریایى که اسکلت خارجى آنها از دو کفه (valve) تشکیل شده است. این دو کفه بهم متصل بوده و از اتصال این دو، محور یا خطى بوجود مى آید که به آن خط لولا یا خط دندانه یا Hing line مى گویند.  براکیوپودها غالبا در محیط هاى کم عمق و همراه با مرجان ها و اسفنج ها زیست مى کنند. این شاخه از جانوران در دیرینه شناسى داراى اهمیت فوق العاده اى بوده و در دوران پالئوزوییک و مزوزوییک بسیار فراوان بوده اند. بطور کلى، از کامبرین ظاهر شده و تا عهد حاضر وجود دارند. تمام بازوپایان، دریایى و جانورى ثابت مى باشند. بعبارت دیگر وجود بازوپایان در رسوبات مورد مطالعه براى دریایى بودن آن رسوبات کافى است. براکیوپودها توسط ساختمانى بنام ساقه   (Pedicle) خود را به کف دریا ثابت مى کنند. اما امکان دارد در عده اى دیگر بجاى ساقه توسط خارهایى که در سطح خارجى آنها وجود دارند خود را ثابت نمایند. تولید مثل : از نوع جنسى است اما فرم هرمافرودیت نیز دیده مى شود. پس از تشکیل تخم (زیگوت) یک لارو تشکیل مى شود که این لارو مدتى بحال آزاد در آب شناور بوده تا اینکه خود را به نقطه اى ثابت کند و بقیه مراحل رشد را طى نماید  دو ماهیچه که سبب باز شدن کفه ها از هم مى شود Diductore و دو ماهیچه که سبب بسته شدن کفه ها مى گردد Adductore نامیده مى شود و ماهیچه هایى که موجب حرکت کفه ها حول ساقه مى شود Adgustore نامیده شده است. بطور کلى شاخه براکیوپورا به دو رده (Class) تقسیم مى شود :

 

1- مفصل داران (Articulata)

2- بى مفصلان (Inarticulata)

 

تفاوت عمده این دو رده در داشتن دندان و حفره دندانى در رده مفصل داران و عدم وجود آن در بى مفصلان است. در بى مفصلان، عملى که دندان و حفره دندانى انجام مى دهد توسط ماهیچه ها صورت مى گیرد. ترکیب ساختمانى و یا جنس براکیوپودها در مفصل داران از کلسیت و در بى مفصلان غالبا از کیتنوفسفات است. اما در رده مفصل داران که جنس غشاء آهکى است سه فرم متفاوت مشاهده مى گردد :

 

1- منقوط یا Punctate

2- غیر منقوط  یا Impunctate

3- منقوط کاذب یا Pseudounctate 

 

 باید توجه داشت که در براکیوپود عهد حاضر غشاء از سه لایه تشکیل شده است.

 

Periostracum

Ectostracum

Endoectostracum

 

بدن براکیوپودها در درون دو کفه قرار مى گیرد. قسمت هاى نرم شامل : دستگاه گوارش، ماهیچه هاى مختلف، پوست و Lophophore مى باشد. دستگاه گوارش شامل : دهان، قسمتى شبیه به معده، یک روده و لوفوفور (براکیا)است که زایده اى کشیده شده در اطراف دهان است و داراى دو بازو است که این دو بازوها به اشکال مختلف مارپیچى پیچ خورده دیده مى شوند. محل اتصال آهکى (یا Brachidium) و در نتیجه لوفوفور (Brachia) به یکى از کفه هاست که به آن، کفه بازویى یا Brachial valve گفته مى شود. کفه دیگر را که ساقه از آن خارج مى شود کفه ساقه اى یا Pedicle valve مى نامند.محلى از کفه ها که داراى اتصال دایم هستند و خط لولا در آن بخش قرار مى گیرد را بخش عقبى یا Posterior و طرف مقابل آن را بخش جلویى یا Anterior مى نامند. از طرف دیگر آن سطح از کفه ها که در آن براکیا واقع شده باشد سطح پشتى یا Dorsal و صفحه مقابل را سطح شکمى یا Ventral مى گویند.

 

رده مفصل داران

در این رده، تقسیم بندى با توجه به ساختمان صدف، شکل لوفوفوز و مشخصات Delthyrium صورت مى گیرد.برخى از آنها را بر اساس لوفوفور تقسیم بندى مى کنند :

 

1- مفصل داران با لوفوفور مارپیچى :

از این گروه مى توان به Order Orthida و Suborder Orthacea اشاره کرد. این زیر راسته از کامبرین تا کرتاسه فراوان بودند و صدف آنها نسبتا مسطح، غیر منقوط با خط لولاى مستقیم که ساقه از یک Delthyrium خارج شده. جنس Orthis متعلق به این زیر راسته است که شاخص پالئوزوییک زیرین بوده و اندازه آن کوچک، داراى دنده هاى شعاعى ساده و ظریف (Costae) و هر کفه محدب مى باشند.

Suborder Spiriferacea : بر خلاف زیر راسته قبلى که از اردویسین ظاهر شده و تا امروز وجود دارند، در سیلورین ظاهر شدند، در کربونیفر بالایى حداکثر گسترش را داشتند و در لیاس رو به کاهش نهادند. داراى خط لولایى مستقیم مى باشند. از جنس هاى مهم آن مى توان به جنس Sprifier اشاره نمود که خط لولایى طویل و مستقیم با Fold و Sulcuse برجسته و مشخص، دنده هاى شعاعى فراوان و برجسته که حالت Plication را نشان مى دهند. در دونین به فراوانى از سازنده هاى مختلف گزارش شده اند : سازند خوش ییلاق، سازند پادها (در ایران مرکزى) و سازند سیبزار.

 

2- مفصل داران با لوفوفور نوارى :

 مى توان به Suborder Terebratulacea اشاره نمود که لوفوفور بصورت یک نوار پیچیده است. صدف از نوع منقوط مى باشد. از دونین ظاهر شده اند، درژوراسیک تنوع و گسترش زیادى پیدا کرده اند و در حال حاضر نیز گونه هایى از آنها در دریاها زندگى مى کنند. از این گروه مى توان به جنس Terebratula اشاره نمود.

 

3-براکیوپودهاى مفصل دار با صدف منقوط کاذب :

از این گروه مى توان به Productacea Suborder اشاره نمود که در کربونیفر و پرمین فراوان بوده اند. نحوه ثابت شدن آنها توسط خارهاى طویل و توخالى که در روى کفه ها و غالبا اطراف خط لولا وجود داشته، صورت مى پذیرفته است. به عبارت دیگر، فاقد ساقه اند. غالبا داراى خط لولاى مستقیم الخط، فاقد دستگاه بازویى مشخص، لوفوفور مارپیچى و بعضى از گونه ها داراى کفه براکیال به حالت مسطح یا مقعرند. یکى از جنس هاى آن Products مى باشد.

 

اصطلاحات:

 طول (Length) : فاصله بین Posterior و Anterior

_عرض (Width) : فاصله بین طرفین براکیوپود که گاهى طول < عرض و گاهى عرض < طول مى باشد.

_Beak: نوک منقارى شکل موجود در کفه ها.

_ قله (Umbo) : بلندترین (محدب ترین) نقطه موجود روى کفه.

_خطوط لولا (Hingeline) : محل اتصال دو کفه بهم.خطوط رشد

Growth lines: خطوط متحدالمرکزی  که همزمان با رشد موجود روى کفه ظاهر مى شوند

_Commissure : خط ما بین دو کفه

_Anterior Costae : خطوط برجسته شعاعى از مرکز Beak به طرف Commissure Plication : در بعضى از براکیوپودها خطوط Costae بخوبى رشد کرده و پستى و بلندى شبیه ایرانت ایجاد نموده است.

_Rugae : چین هاى راه راه متحدالمرکز که با خطوط رشد تفاوت زیادى دارند.

_Inter - area : فضاى بین Break و Hing line.

_Cardinal angle : زاویه اى که در طرفین Inter – area تشکیل مى شود

_Cardinal extremity : منتهى االیه Inter – area یا قسمت انتهایى خط لولا

_Fold : منطقه برجسته شده در طول خط میانى روى کفه

_Sulcus : منطقه فرو رفته در طول خط میانى که روى کفه مقابل کفه Fold دار قرار مى گیرد

_Delthyrium : شکاف مثلثى شکلى در کفه Pedicle که از دو بخش کوچک تر به نام Delthydium تشکیل شده است

_Nothothyrium : شکافى که در کفه Brachial ایجاد شده است

_Foramen : محل خروج ساقه (Pedicle)

Rate Us

Rate Us: