تبلیغات
انجمن علمی زمین شناسی - دو کفه ایها (Bivalves)

دسته‌اى از نرم تنان هستند که از سایرین با داشتن اسکلتى دو تکه جدا مى شوند. پلسى پودها غالبا تقارن دو طرفه اولیه خود را حفظ کرده اند. بطورى که این تقارن در همه اندام ها از جمله صدف مشاهده مى گردد. بدنى با سر نامشخص و پاهایى به شکل تبر و آبشش هایى برگه اى شکل دارند. از این روست که آنها  را با نام Acephal، Lamellibranch، Pelecypoda  و از طرف دیگر با توجه به دو تکه بودن اسکلت خارجى، Bivalvia نیز نامیده شده است.      دو کفه، بوسیله برجستگى هایى به نام دندان و لیگامنت به هم متصل اند. غالبا دو کفه اى ها در اعماق کف دریا زندگى مى کنند. برخى از آنها توانایى شنا کردن، برخى خزیدن و عده اى دیگر جهیدن را دارند. عده اى دیگر که ثابت هستند یا در گل و ماسه کف دریا سوراخ ایجاد نموده اند در آن زندگى مى کنند و یا یک کفه بر روى سنگ یا کف دریا سیمانى شده و یا بوسیله رشته هایى به نام Byssus که از غده اى به نام Byssogene در منطقه پاى حیوان ترشح مى گردند، ثابت شده اند. این رشته ها براى ثابت شدن موجود هستند. بطور کلى Byssus استوانه اى شکل و متشکل از یکسرى رشته هاى ابریشم مانندى است که از بین دو کفه خارج مى گردد. عده اى دیگر چوب یا سنگ را سوراخ نموده و در آن زندگى مى کنند و عده اى دیگر توسط خارهایى که در سطح خارجى کفه هایشان وجود دارد خود را ثابت مى کنند.

اندازه پلسى پودها بین 1 میلیمتر تا 1.5 متر تغییر مى کند. بزرگ ترین پلسى پودهاى عهد حاضر 90 سانتى متر طول دارد. سیستم باز و بسته شدن کفه ها در پلسى پودها توسط لیگامنت و ماهیچه (ماهیچه ها) تنظیم مى شود.

کفه ها به وسیله ماهیچه هایى بسته مى شوند که از یک کفه به کفه دیگر وصل مى شوند. ممکن است یک ماهیچه داشته باشند که در آن صورت Monomyarian و اگر داراى دو ماهیچه باشد Dimyarian نامیده مى شود. در حالى که دو ماهیچه وجود دارد ممکن است اثر ماهیچه ها با هم مساوى باشند (Homomyarian یا Iso) و یا اثرات نامساوى باشند (Heteromyarian یا Aniso). اثر ماهیچه ها به اشکال : دایره، بیضى، مثلثى و بیضى کشیده دیده مى شود. بعدها اشاره مى شود که در فرم تک ماهیچه، این اثر در بخش عقب کفه قرار دارد و در حالتى که دو ماهیچه بزرگتر در بخش عقبى قرار مى گیرد.در اثر اتصال پوست (جبّه) به سطح کفه ها، خطى تولید مى شود بنام Pallial line که گاهى به موازات لبه کفه هاست و گاهى اثر یک سینوس نیز در آن دیده مى شود که به آن Pallial sinus مى گویند و در بخش عقبى (Posterior) قرار مى گیرد.

فسیل شناسان، پلسى پودها را بر اساس ساختمان دندانى به گروه هاى مختلف تقسیم مى کنند.

رده بندى

پلسى پودها داراى دو زیر رده هستند که یکى از آنها Subclass Priondesmacea مى باشد.

این دو زیر رده داراى 6 راسته است و جنس ها و گونه هاى مختلف از اردویسین تا عهد حاضر وجود دارند.

1- OrderTaxodonta

این راسته داراى دو زیر راسته است:

 - Suborder Nuculacea

 - Suborder Arcacea

 2- Order Dysodonta

در این راسته، دندان ها تحلیل رفته و عارى از دندان هاى حقیقى هستند. شامل سه زیر راسته مى شوند :

- Suborder Mytilacea

- Suborder Pectinacea

- Suborder Ostreacea 

3- Order Isodonta

این راسته دو زیر راسته دارد :

1- Suborder Anoniacea

2- Suborder Spondylacea

  جنس Spondylus نیزاز زیر راسته دوم قابل ذکر است.(ژوراسیک – عهد حاضر)

 4- Order Heterodonta

در دریاهاى امروزى گونه ها و جنس هاى زیادى از آنها دیده مى شود. برانش از نوع Eulamellibranche و دندان ها از نوع Heterodont مى باشد. معمولا دندان هاى اصلى، عمود بر خط دندانه قرار گرفته اند و دندان هاى جانبى نیز تقریبا به موازات خط دندانه دیده مى شوند. نظم دندان در زیر راسته ها و خانواده هاى این راسته ثابت بوده و وسیله اى براى تشخیص آنها از یکدیگر است.

5 –  Order Pachyodonta

شامل دو زیر راسته :

- Suborder Chamacea

- Suborder Rudistacea

6- Order Desmodonta

این دسته از پلسى پودها در حفره اى که خودشان حفر کرده اند زندگى مى کنند. داراى لیگامنت داخلى هستند. قسمت عقبى کفه ها داراى محلى باز، جهت خروج Siphon است. در عده اى، دندان هایى شبیه Heterodont دیده مى شود که در واقع، Deterodont است. برانش از نوع Eulamellibranch مى باشد.

 

انواع دندان در تبر پایان

1- Dysodont : دندانى وجود ندارد یا در صورت وجود بسیار ناچیز است.

2- Isodont : دو دندان بسیار مشخص و تقریبا مساوى در هر کفه.

3- Taxodont: دندان هاى ریز، متعدد و از نظر شکل و اندازه شبیه یکدیگر. این گروه داراى انواع مختلفى است.

الف) Ctenodont 

ب) Actinodont 

ج) Peseudoctenodont 

4- Schizodont : تعداد دندان ها چند عدد، دندان هاى اصلى حالت دور شونده و دو شاخه اى دارند.

5- Heterodone : دندان ها چند عدد بوده، هم دندان هاى اصلى و هم دندان هاى جانبى قابل تشخیصند (دندان هاى اصلى کوتاه و نزدیک نوک صدف)

 6- Desmodont : دندان حقیقى وجود ندارد ولى یک یا چند برآمدگى که توسط لیگامنت داخلى ایجاد شده اند در آن دیده مى شود.

7- Pachydont : داراى یک دندان مشخص اصلى و یک یا دو دندان جانبى است. 

انواع برانشى

رده بندى پلسى پودها با توجه به نظرات محققین، انواع مختلفى دارد.    عده اى، وجود یک یا دو ماهیچه را مبناى رده بندى قرار داده اند و عده اى دیگر، وجود و یا عدم وجود Siphone را معیار رده بندى اعلام کرده اند و برخى دیگر مبنا بر برانش ها قرار داده اند. البته، سایر مشخصات از قبیل: دندان و لیگامنت نیز در تقسیم بندى ها موثر مى باشند.

جانورشناسان بر مبناى آبشش ها، پلسى پودها را به 4 گروه تقسیم بندى کرده اند:

1- Protobranches: در این حالت که ساده ترین و ابتدائى ترین آبشش ها محسوب مى شود، آبشش در Mantlecavity به طرف پائین آویزان بوده و رشته آبشش کوتاه و ضخیم است.

2- Filibranches: نوع پیشرفته تر و تکامل یافته تر آبشش است که شامل ردیف هاى موازى از رشته هاى آبشش است که در Mantlecavity آویزان مى باشند. اما قسمت انتهائى و نوک آن ها رو به بالا برگشته است.

3- Eulamellibranches: آبشش ها نسبت به دو گروه قبلى تکامل یافته ترند و به صورت تیغه هائى دیده مى شوند که در جهت جانبى و به سمت بالا با یک شبکه عظیم به یکدیگر متصل شده اند.

4- Septibranches: در تعداد کمى از پلسى پودها دیده مى شود. آبشش به صورت تیغه هاى برانشى در حد یک دیواره جدا کننده کاهش یافته و Mantlecavity را به دو بخش بالائى و پائینى تقسیم مى کند.

صدف و انواع آن

صدف (اسکلت خارجى دوتکه) به اشکال مختلف دیده مى شود اما آنچه که در اکثر آنها مشاهده مى گردد، تقارن دو کفه نسبت بهم است.

ساختمان صدف

جنس آن از کربنات کلسیم به شکل کلسیت یا آرگونیت بوده است. داخلى ترین لایه آن از ورقه ها (برگه هاى) مورب کلسیتى تشکیل شده است. لایه میانى از منشورهاى کلسیتى که بحالت قائم قرار گرفته اند و لایه خارجى از ماده Conchioline تشکیل شده است. لایه خارجى غالبا بحالت فسیل باقى نمى ماند.

مورفولوژى

Crotche : سمت Dorsal (پشتى) را نشان مى دهد.

1- سیستم دندان ها و حفرات دندانى که مفصل بندى کفه ها را تعیین مى کنند.

2- یک لیگامنت که با خاصیت ارتجاعى باعث باز شدن صدف مى شود.

اگر Crotche به سمت Anterior باشدبه آن Prosogyrate مى گویند.

اگر Crotche به سمت Posterior باشد،آن را Opisthogyrate مى نامند.

اگر Crotche مستقیم باشد و به هیچ طرف متمایل نباشد،به نام Orthogyrateخوانده مى شود.

به زایده کنار Beak، گوشک (Auricle) مى گویند. در نمونه هایى که داراى دو گوشک نامساوى هستند، بخشى که بزرگتر است جهت Anterior را نشان مى دهد.

Rate Us

Rate Us: