تبلیغات
انجمن علمی زمین شناسی - دونین زیرین
یکشنبه 28 تیر 1388

دونین زیرین

   نوشته شده توسط: انجمن زمین شناسی دانشگاه پیام نور ساری    

دونین زیرین:
این زمان زمین شناسى داراى سه اشکوب؛ به ترتیب از قدیم به جدید لوخکوین، پراگین و امزین است. تا کنون از آشکوب هاى لوخکوین و پراگین ایران گزارش هاى تایید شده اى ارائه نشده است. نویسنده در سالهاى 1997 و 1998 در نواحى شبجره کرمان و نزدیک به آبادى خرم آباد نمونه هایى را جهت مطالعات کنودونت جمع آورى کرد که در آنها جنس Ozarkodina به صورت مولتى المنت Multielement یافت شد.
این جنس و جنس هاى Spathodus, Plectospathodus, Hindeodella توسط م. احمدزاده هروى شناسایى شد و دو گونه Pandorinellina steinhorensis Ziegler, 1956 و Pandorinellina exigud philipi Klapper 1969 تشخیص داده شده است. گونه اولى از اوایل دونین تا امزین و گونه دومى از لوخکوین تا پراگین دیده مى شوند و هر دو گونه پخش وسیعى در اروپا، آسیا و امریکاى شمالى دارند. Flugel, H. W. & Saleh, H. 1970 یک مجموعه مرجانى از برش الگوى سازند نیور با سن پریدولى- لوخکوین را مورد مطالعه قرار داده اند. در بخش بالایى سازند درو، واقع در ناحیه خلخال، ب. حمدى کنودونت هاى متعلق به دونین زیرین را گزارش مى کند و مى نویسد که مرز میان سیلورین به آشکوب امزین، بى آنکه ذکرى از آشکوب هاى لوخکوین و پراگین به میان آورد، تدریجى است. در ناحیه شیرگشت و ازبک کوه، در قسمت هاى فوقانى سازند نیور، کنودونت هاى متعلق به دونین زیرین گزارش شده اند. نویسنده در حدود 2 کیلومترى جنوب، جنوب خاورى آبادى زینل آباد، واقع در جنوب آبادى شبجره کرمان، براکیوپود هاى فراوان که متعلق به سیلورین بالایى مى باشد را جمع آورى کرده است. بر روى این واحد براکیوپود دار، در ناحیه زینل آباد، در داخل شیل هاى گچ دار و ماسه سنگ هاى دونین زیرین، دو افق آهکى و آهک دولومیتى سیاه رنگ وجود دارد که از این دو افق چندین نمونه براى مطالعات کنودونت جمع آورى شد. چنین به نظر مى رسد که این دو افق هم ارز افق کنودونت دار ناحیه شبجره که در آن کنودونت هاى لوخکوین و پراگین یافت مى شود باشد. بطور کلى گذر پریدولى به لوخکوین را در ایران بایستى در قسمت هاى فوقانى سازند نیور، در برش الگو، در سازند شبجره در کرمان و در بالاترین بخش سازند درو، در ناحیه خلخال، جستجو کرد. در چهار گوش قزوین- رشت، در ناحیه زکابر، آنلز و دیگران (1975) براکیوپودى را گزارش کرده اند که توسط C.H.C. Brunton به Acrospirifer like A. cf. fallex نسبت داده شده که این خود نشان دهنده سن پراگین تا امزین پیشین است: K. Weddige در سال 1983 در 2 کیلومترى شمال خاورى روستاى دیزباد، واقع در کوههاى بینالود نزدیک به 100 متر تناوب شیل و آهک هاى ماسه اى را با سازند نیور، در ازبک کوه و دهنه کلوت مقایسه کرده و با توجه به کنودونت هایى نظیر:
Pandorinellina exigua philipi, Pandorinellina optina, Pedaris sp., Pelekysgnathus sp
که در قسمت هاى فوقانى این واحد جمع آورى شده زون دهى سنس (Dehiscens Zone) که مرز اشکوب پراگین به امزین زیرین است را، تعیین کرده است. W. Struve
با توجه به براکیوپود Indospirifer maerhchuanensis Grabaut که در قسمت فوقانى این واحد یافت شده زون براکیوپودى Nowakia barrandei Zone را مشخص مى کند.
بر خلاف آشکوب هاى لوخکوین و پراگین که به گونه اى پراکنده در ایران گزارش شده است، آشکوب امزین داراى گسترش نسبتاٌ خوبى مى باشد. یکى از نقاطى که اشکوب امزین را مورد مطالعه و بررسى قرار داده اند سازند خوش ییلاق است. در این نواحى این آشکوب توسط کارهاى جداگانه اى که توسط م. احمد زاده هروى و ب. حمدى صورت گرفته در سازند خوش ییلاق گزارش شده است. آشکوب امزین در ناحیه خوش ییلاق گزارش شده است. آشکوب امزین در ناحیه خوش ییلاق با کنودونت ها و براکیوپودى به نام Tenuicostella و تریلوبیت Astropyge شناسایى شده است. نویسنده در مطالعات سال 1999، در ناحیه جلفا و قره ناز، همین براکیوپود ها و تریلوبیت ها همراه با کرال ها را جمع آورى کرده است.
دونین میانى: دونین میانى در ایران از آهک هاى حاوى کرال، براکیوپود و کنودونت تشکیل یافته و شامل آشکوب هاى ایفلین و ژیوسین است. به طور کلى پیشروى اصلى دریا، در دونین، از دونین میانى آغاز مى شود و در دونین بالایى این پیشروى به اوج خود مى رسد بر خلاف نظریه Weddige 1983 هیاتوس ایفلین در ایران وجود ندارد. در برخى سنگ هاى دونین میانى ایران زون هاى کنودونتى Patulus costatus, Partitus ensensis varcus, Gristatus disparilis شناسایى شده است. در ناحیه خوش ییلاق در برش الگو براکیوپود ها، کرال ها و کنودونت هاى متعلق به این دو اشکوب گزارش شده است. به طور کلى دونین میانى ایران در نواحى کرمان، جام، خوش ییلاق، جلفا،قره ناز، رامیان و بسیارى دیگر از نقاط ایران گسترش دارد. در ایران مرکزى قاعده سازند بهرام، دونین میانى است، در کوه هاى زاگرس دونین زیرین، میانى و بالایى با مطالعات پالینولوژیکى توسط م. قویدل سیوکى به ثبوت رسیده است. در زون زمین ساختى گرگان- رشت مشتمل بر نواحى خوش ییلاق، میغان، جلفا، کردانده، قره ناز و احتمالاٌ ماکو، دونین میانى به خوبى گسترش دارد. در واحد زمین ساختى البرز- آذربایجان که سازند جیرود گسترش دارد دونین میانى گزارش نشده و چنین به نظر مى رسد که در دونین میانى این بخش از ایران بیرون از آب بوده است. مطالعاتى که تا کنون درباره سن سازند جیرود انجام شده است این سازند سنى معادل فرازنین تا اواخر فامنین بالایى دارد.
دونین بالایى: در بخش هایى از ایران دونین بالایى با نبود چینه اى مهمى بر روى رسوبات قدیمى تر از دونین زیرین و میانى هم قرار مى گیرد. این نبود چینه اى مهم به استثناى شمال باختر ایران (نواحى ماکو) همراه با دگر شیبى نیست و طبقات قدیمى تر رسوبات دونین بالایى به طور کامل هم شیب هستند. این پدیده را در بیشتر نقاط البرز مرکزى؛ در جاهایى که سازند جیرود با سن دونین بالایى بر روى سازند میلا با سن کامبرین تا اردویسین مى نشیند و سیلورین، دونین زیرین و دونین میانى وجود ندارند، به خوبى مى توان مشاهده کرد. دونین بالایى در ایران مرکزى، شرق ایران و سلسله جبال زاگرس، کوههاى بینالود، شمال شاهرود، شرق سمنان و نواحى کرمان و … رخنمون دارد. سنگ هاى کربناته دونین بالایى ایران در بردارنده براکیوپودهاى فراوان، تریلوبیت، مرجان، تنتاکولیتس، سفالوپود و کنودونت هاى فراوانى است. تا کنون چندین زون براکیوپوددار و چندین زون کنودونتى در آهک هاى دونین بالایى ایران گزارش شده است. در بخش هاى بالایى برش هاى خوش ییلاق و میغان لایه تریلوبیت دار و سفالوپود دار، فامنین بالایى را مشخص مى کند.
بطور کلى در بیشتر نقاط ایران رسوب گذارى از دونین بالایى (فامنین یا سترونین) به تورنزین بدون وقفه رسوب گذارى و بدون پدیده ویژه زمین ساختى و تغییر ناگهانى رخساره اى ادامه داشته است. تمایز نهشته هاى دونین بالایى و کربنیفر زیرین از نقطه نظر لیتولوژیکى با مشاهده تغییر رخساره آهکى، دولومیتى همراه با تناوب ماسه سنگ و آهک مارنى دونین بالایى به رخساره آهکى تورنزین تا حدودى امکان پذیر است. همچنین تغییر بارز فسیل هاى جانورى و سیر فیلوژنى و تحول بازو پایان از دونین بالایى به کربنیفر زیرین به خوبى آشکار و روشن است. یکى از نقاط ایران که در آن نهشته هاى دونین بالایى در آن گسترشى فراوان دارد، در 70 کیلومترى شمال شهرستان شاهرود است. در این نواحى سازندى توسط ف. بزرگ نیا و ه. بزرگ نیا در سال 1972 معرفى شده که به نام سازند خوش ییلاق معروف است. سازند خوش ییلاق که موضوع اصلى این مطالعات را تشکیل مى دهد از دیرباز مورد بحث و گفتگوى زمین شناسان بوده است و بهترین و جامع ترین تقسیم بندى مربوط به این سازند را مى توان در نقشه 1:250.000 گرگان توسط م. شهرابى مشاهده کرد. نویسنده سازند خوش ییلاق را در برش الگو و ناحیه میغان اندازه گیرى و نزدیک 400 نمونه از این دو مقطع را براى مطالعات کنودونت جمع آورى کرده است. سازند خوش ییلاق داراى چهار عضو، از قدیم به جدید عضو میغان، عضو تیل آباد، عضو شاهوار و عضو سرچشمه است که در این گردهمایى درباره ضخامت، سن، لیتولوژى و فسیل هاى عضو هاى سازند خوش ییلاق در برش الگو و برش میغان به بحث و گفتگو پرداخته مى شود. سازند خوش ییلاق در برش الگو 1500 متر اندازه گیرى شده و در این برش عضو میغان 238 متر، عضو تیل آباد 618 متر، عضو شاهوار 140 متر و عضو سرچشمه 504 متر ضخامت دارد. این سازند در برش میغان نزدیک 1200 متر ضخامت دارد.
زمان ارائه : دوشنبه 25 بهمن 1378
نام نویسنده : منصور علوى نائینى
برگرفته از:GEOLOGICAL SURVEY OF IRAN


Rate Us

Rate Us: